Schone Zeeuwse lucht voor toekomstige generaties vraagt om preventie
De Provincie Zeeland en de gemeente Terneuzen gaven opdracht voor het onderzoek. Voor Terneuzen sluit dit aan bij het project Verbetering Omgevingskwaliteit Kanaalzone Sluiskil-Terneuzen. Uit de metingen blijkt dat in heel Zeeland de fijnere fractie van fijnstof boven de advieswaarde van de World Health Organization (WHO) ligt. Ook stikstofdioxide ligt in meerdere gemeenten boven deze advieswaarde.
Hoewel de luchtkwaliteit in Zeeland gemiddeld gunstiger is dan in grote delen van Nederland en de luchtkwaliteit vaak voldoet aan EU-grenswaarden, is dat geen reden om achterover te leunen. Gezondheidseffecten treden ook onder de grenswaarden van de WHO op. En mogelijke gezondheidswinst door verdere verbetering is groot. Preventie staat daarbij centraal: nu maatregelen nemen voorkomt dat de luchtkwaliteit verslechtert en beschermt toekomstige generaties.
Gemeenten kunnen vandaag al verschil maken
Luchtvervuiling leidt onder meer tot astma bij kinderen en tot meer beroertes bij volwassenen boven de 35 jaar. Daarom wijst GGD Zeeland gemeenten nadrukkelijk op de mogelijkheden die zij hebben om de gezondheid van inwoners te beschermen.
Gemeenten kunnen bijvoorbeeld:
- regels opnemen in het omgevingsplan om luchtvervuiling te beperken;
- beleid voor ‘gevoelige bestemmingen’ vaststellen, zodat bijvoorbeeld geen school naast een drukke weg wordt gebouwd.
Met relatief kleine beleidskeuzes is al gezondheidswinst te boeken.
Samen werken aan duurzame verbetering van de luchtkwaliteit
Met het rapport en de uitnodiging aan alle Zeeuwse gemeenten om het gesprek aan te gaan, wil GGD Zeeland luchtkwaliteit nadrukkelijk op de bestuurlijke agenda zetten. Aanpassingen in ruimtelijke ordening, bronaanpak en aandacht voor afstanden tussen wegen, industrie en woonwijken kunnen volgens de GGD al merkbaar effect hebben.
Ook inwoners kunnen bijdragen aan schonere lucht
Yvonne Bosch benadrukt als onderzoeker en adviseur Milieu & Gezondheid bij GGD Zeeland dat verbetering niet alleen uit beleid hoeft te komen: “Gemeenten kunnen veel, maar inwoners ook. Schone lucht begint soms al bij kleine keuzes in en om het huis.”
Inwoners kunnen bijvoorbeeld bijdragen door:
- goed ventileren van de woning
- bewust omgaan met houtstook
- vaker kiezen voor schone vormen van vervoer
- niet te roken – zeker niet binnenshuis
Samen zorgen we ervoor dat de Zeeuwse lucht schoon blijft én schoner wordt – nu en voor toekomstige generaties.
Link naar rapport
Veelgestelde vragen
Waarom dit rapport?
Provincie Zeeland en gemeente Terneuzen hebben opdracht gegeven tot dit rapport. De gemeente Terneuzen deed dit vanuit het project Verbetering Omgevingskwaliteit Kanaalzone Sluiskil-Terneuzen.
Schone lucht is essentieel voor gezondheid. We laten zien wat de Zeeuwse situatie is en wat gemeenten en inwoners kunnen doen. Zo helpen we gemeenten om luchtkwaliteit op de agenda te zetten en inwoners te informeren. Daarnaast willen we de samenwerking tussen overheden versterken, met een duurzame verbetering van de Zeeuwse luchtkwaliteit als resultaat.
Wat zijn de belangrijkste conclusies voor Zeeland?
- De concentratie fijnstof (PM2,5) is overal hoger dan de WHO-advieswaarde.
- De concentratie stikstofdioxide (NO₂) is hoger dan de WHO-advieswaarde in meerdere gemeenten; westelijke gemeenten zitten lager.
- De kans op astma bij kinderen en beroerte bij mensen van 35 jaar en ouder zijn de grootste gezondheidseffecten die samenhangen met luchtvervuiling in Zeeland.
- Elke maatregel geeft gezondheidswinst; er is geen veilige ondergrens.
Is de Zeeuwse situatie beter of slechter dan gemiddeld in Nederland?
Gemiddeld is de situatie in Zeeland beter dan in Nederland, maar de mogelijke gezondheidswinst door verdere verbetering blijft groot.
Welke bronnen spelen in Zeeland een grote rol?
Scheepvaart is over het algemeen de grootste bron, gevolgd door industrie, landbouw en houtstook. Tussen de gemeenten en lokaal zitten ook verschillen. Het is daarom per locatie afhankelijk welke bron de grootste rol speelt.
Gaat het om wettelijke overschrijdingen?
Vaak voldoet de luchtkwaliteit aan EU-grenswaarden, maar gezondheidseffecten treden ook onder die grenswaarden op.
Welke groepen zijn extra gevoelig?
Ouderen (65+), kinderen, mensen met luchtweg- of hart‑ en vaatziekten, diabetes en zwangeren.
Wat kunnen gemeenten doen?
- In overleg treden met GGD Zeeland en zich laten adviseren over mogelijke bronaanpak.
- Ruimtelijk beleid: gevoelige bestemmingen niet dicht bij drukke wegen/industrie/scheepvaart; afstandsnormen hanteren.
- Samenwerking en kennisdeling via Schone Lucht Akkoord (SLA) en koppeling met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).
Wat kunnen inwoners doen?
- Niet stoken bij ongunstige lucht/weer; volg de Stookwijzer.
- Toch stoken? Gebruik droog hout, laat het vuur rook- en kleurloos branden en ventileer de woning niet via de open haard.
- Stook niet te vaak en overweeg alternatieven (elektrisch verwarmen, warmtepomp).
- Kies fietsen/lopen/OV vaker dan de auto of maak gebruik van een deelauto.
- Laat de motor niet onnodig stationair draaien voor de deur.
- Bekijk voor tips over een goed binnenmilieu de informatie op GGD Leefomgeving: https://ggdleefomgeving.nl/.
Hoe is gerekend?
Voor elke woning of pand is berekend hoeveel luchtvervuiling er in 2023 aanwezig was (stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM10 en PM2,5)). Daarna is dit omgerekend naar een gemiddelde waarde per buurt, wijk en gemeente. Hierbij is ook gekeken naar hoeveel mensen op die plekken wonen.
De gezondheidseffecten zijn berekend met de GGD Rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid (update 2023). Deze tool laat zien welke gezondheidsproblemen ontstaan door de blootstelling aan luchtvervuiling.
Rol en advies van GGD Zeeland?
GGD Zeeland adviseert gemeenten over beleid en maatwerk (lokale bronmaatregelen, gevoelige bestemmingen, afstandsnormen, monitoring) en stimuleert aansluiting bij het Schone Lucht Akkoord (SLA).
Hoe is de financiering van het onderzoek geregeld?
Het onderzoek vond plaats door GGD Zeeland in opdracht van Provincie Zeeland en gemeente Terneuzen. De gemeente Terneuzen deed dit vanuit het project Verbetering Omgevingskwaliteit Kanaalzone Sluiskil-Terneuzen. Naast inzet van personeel door GGD Zeeland vond de financiering uit drie bronnen plaats. De helft is betaald door cofinanciering vanuit het Schone Lucht Akkoord (SLA). Daarnaast hebben Provincie Zeeland en gemeente Terneuzen ieder 25% voor hun rekening genomen.